ثبت نام

امکان عضویت غیر فعال است

آموزش کتاب درسنامه فهم زبان قرآن جلد۱ (جلسه سیزدهم)

Meshkat-14

«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»
ما به حول و قوه الهی بنا داریم در مرحله اول درسنامه فهم زبان قرآن، جزء سی‌ام قرآن کریم را با هم گفتگو کنیم. «إِنْ‌شَاءَالله» بعد از آن حتماً جزء بیست و نهم، بیست و هشتم، بیست و هفتم و بیست و ششم را گفتگو خواهیم کرد. یعنی تا سوره مبارکه محمد «صَلَّ اللهُ عَلَیْهِ وَ ءَالِهِ» را موضوع گفتگو قرار خواهیم داد. به خاطر این‌که اگر فردی این پنج جزء آخر قرآن کریم را مسلط باشد، به کل قرآن مسلط است. بیش از ۸۵ درصد واژه‌‌های قرآن همین جا است. خلاصه همه معارف و مفاهیم قرآن کریم در حوزه اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی در این‌جا است. از جهت سوره‌‌های کوچک خیلی ظرفیت عالی دارد. آرام آرام و از آسان به سخت حرکت می‌کند و مسیر بسیار زیبایی را از حیث بحث‌‌های آوایی و هنرهای قرآنی می‌پیماید. این سوره‌ها مشتمل بر آیات کوتاه، جذاب و بعضاً موسیقی بسیار مؤثر و خصوصاً‌ برای نسل جوان است.
ما رسیدیم به سوره اخلاص یا توحید. عرض کردیم که بیست و دومین سوره‌ای است که بر قلب نازنین پیامبر نازل شده است. البته در ترتیب مصحف شریف سوره صد و دوازهم قرآن کریم است.
جالب است که بدانید چرا به این سوره توحید گفته شده است؟ چون ناب‌ترین معارف توحیدی را دارا است. با همه ایجازش آن‌قدر معارف زیبایی در این سوره گنجانده شده است که در روایات وارد شده است در آخرالزمان فرهیختگانی از امت من حقائق این سوره را خواهند فهمید. مثل آیات آغازین سوره حدید.
چرا به این سوره اخلاص گفته شده؟ ببینید هر کس به مفاد و مضامین این سوره مقر و معترف شود و آن را فهم کند، این انسان مؤمن مخلص است و از آتش نیز خلاصی خواهد یافت و قطعاً جایگاهش در بهشت است. لذا این سوره را سوره اخلاص گفتند. چون اگر شما معتقد و ملتزم به مفاد این سوره، درجات عالی در دنیا و آخرت به دست می‌آورید.
روایت خیلی زیبایی از پیامبر گرامی اسلام «صَلَّ اللهُ عَلَیْهِ وَ ءَالِهِ» راجع به خواندن و توجه به این سوره وارد شده است. پیامبر فرمودند: کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، خواندن سوره توحید بعد از هر نماز ترک نکند. بخاطر این‌که هر کس این سوره را بخواند، خدا خیر دنیا و آخرت را بر او جمع می‌کند و خود او، پدر، مادر و فرزندانش را می‌آمرزد. مجمع البیان جلد ۱۰ صفحه ۵۶۱ این روایت وارد شده است.
در مورد شأن نزول این سوره هم گفته شده مشرکین اوصاف خدایان خود را می‌گفتند و بیش از ۳۶۰ خدا برای خود می‌شمردند و از پیامبر «صَلَّ اللهُ عَلَیْهِ وَ ءَالِهِ» خواستند که خدای یگانه خود را برای ما توصیف کن که چیست و کیست؟ همین طور است بعضی از علمای یهودیان نزد پیامبر «صَلَّ اللهُ عَلَیْهِ وَ ءَالِهِ» آمدند و گفتند: این خدای تو از آن به نام الله یاد می‌کنی کیست و کجاست؟ می‌گویند در پاسخ به مشرکین و یهودیان صدر اسلام نازل شد و شناسنامه خدا را بیان نمود. این سوره علی رغم این‌که از موجزترین سوره‌‌های قرآن کریم است، اما از عمیق‌ترین و دقیق‌ترین سوره‌‌های قرآن هم هست. چون حقائقی در این سوره به تصویر کشیده است که بی نظیر و بی بدیل است. این سوره تمام اوهام و خرافاتی که راجع به خدا وجوددارد را می‌زداید. حقیقت ناب توحید را اعلام می‌کند. این سوره به معرفی همه جانبه حضرت حق می‌پردازد و تمام اوهام و خرافات راجع به خدا را در ذهن‌ها از بین می‌برد و توحیدی خالص و ناب را در اختیار ما قرار می‌دهد. لذا خواندن دائمی این سوره این قدر تأکید شده است. گفته شده است می‌خواهید بنشینید یا بلند شوید سوره توحید بخوانید. صبح اول وقت یازده بار و شب قبل از خواب آن را بخوانید. خواندن سه باره این سوره حکم یک ختم قرآن را دارد و یک بار قرائت این سوره، حکم خواندن یک سوم قرآن کریم را دارد.
حال سؤال این است چه معارف و مباحثی در این سوره است؟ باید خیلی دقت شود. خداوند متعال دو نوع صفت دارد. ۱-ثبوتیه ۲-صلبیه. صفات ثبوتیه صفاتی است که خدا از آن بهره مند است. مثل این‌که می‌گوییم خدا قادر، عالم و یا غنی است. صفات صلبیه مثل آن است که بگوییم خدا جاهل، عاجز و فقیر نیست. در این سوره دو مورد از صفات ثبوتیه و صلبیه خدا مطرح شده است.
صفات ثبوتیه: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» آن الله، احد است.
اولین صفت ثبوتیه، احدیت خداست. البته خود الله مستجمع کلیه صفات کمالیه حضرت حق است. عالی‌ترین اسم خدا که هزار صفت خدا در آن جمع است، لفظ الله است. الله اسم اعظم است. عالی‌ترین و ناب‌ترین اسم برای حضرت حق الله «جَلَّ جَلالُهُ» است. بنابر این اولین صفت ثبوتیه الله، احدیت است. یعنی یکتا و یگانه است. یکی است که در عام وجود دو ندارد.
دومین صفت ثبوتیه این است که «اللَّهُ الصَّمَدُ» صمدیت است. صمد را قبلاً اشاره کردیم، کسی که کاملاً بی نیاز است و هیچ نیازی به هیچ کس ندارد و جالب این است که همه نیازمندان قصد او می‌کنند. لذا صمد یعنی قصد کردن. صمد کسی است که همه قصد او می‌کنند و نیازهایشان را پیش او عرضه می‌کنند. همه انسان‌‌های روی زمین، حتی کفار و مشرکین در لحظه‌‌های حساس، در گرفتاری که در دریا و یا هوا گرفتار می‌شوند، موجودی را که قصد می‌کنند و از او طلب نیاز می‌کنند همان ذات احدیت حضرت حق، الله و صمد است که ما از او نام می‌بریم. بنابراین خدا صمد است یعنی همه موجودات عالم وجود اعم از انسان‌ها، حیوانات و گیاهان همه در همه حالات و خصوصاً‌ در اضطرار و شرایط ویژه، او را قصد و نشان می‌کنند و به او توجه می‌کنند و این به معنای صمدیت است. پس سوره مبارکه توحید دو صفت ثبوتیهِ احدیت و صمدیت را باین می کند. البته صمدیت معنایی غیر از قصد دارد و آن به معنای صلابت و استحکام است. صمد به وجودی می‌گویند که تو پر است و «لا جوْفَ لَهُ» شکم ندارد. یعنی هیچ نوع خلل، کمبود و یا کسری وجودی ندارد. لذا غنی بِالذّات است. او عالِم و قدیر مطلق است. «الله» ذکر مطلق تمام اوصاف هزارگانه خداوند است. صمدیت خدا هم مفهومش دقیقاً همین است و جالب این است که علاوه بر این‌که در این سوره به دو صفت ثبوتیه اشاره شده، به دو صفت صلبیه نیز اشاره می‌کند.
۱- نفی ولادت. خدا ولادت ندارد. از چیزی خارج نشده است. نه والد است و نه مولود. «وَلَمْ يَكُن لَهُ كُفُواً أَحَدٌ» و همتا هم ندارد.
۲- نفی کفویت.
ولادت ندارد به خاطر این‌که «لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ». «لَمْ يَلِدْ» والد نیست و نزاده است. چرا؟ چون از کسی زاییده نشده که او نیز بخواهد بزاید. «وَلَمْ يُولَدْ» زاده هم نشده است. چون اگر زاده شده بود برای او محدودیت داشت. برای او ایجاد محدودیت می‌کرد. از خداوند متعال ولادت نفی می‌شود و از طرف دیگر کفویت و همتاییت نیز از او نفی می‌شود. خداوند متعال در عالم همتایی ندارد. هیچ کس نمی‌تواند قرین او باشد. چون با اوصافی که ذات احدیت دارد فقط یکی می‌تواند در عالم وجود داشته باشد و دویی وجود ندارد. لذا واجب الوجود بالذات که در فلسفه از آن صحبت می‌کنند می‌تواند فقط یکی در عالم وجود داشته باشد. لذا یکتاست و همتایی ندارد. البته مطالبی ما در مورد توحید داریم. اقسام توحید و مراتب آن‌که در جلسات آینده عرض خواهد شد. «إِنْ‌شَاءَالله»
«وَالسَّلَامُ عَلَیْکُمُ وَ رَحْمَةُ‌اللهِ وَ بَرَکَاتُهُ»


نمایش برخط برنامه:

 


دانلود فیلم سخنرانی

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لینک های مفید

شبکه های اجتماعی

نماد اعتماد

logo-samandehi